Hoàn thiện khung pháp lý, tháo gỡ vướng mắc và thúc đẩy đổi mới sáng tạo

Hoàn thiện khung pháp lý, tháo gỡ vướng mắc và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, trong bối cảnh hoạt động mua sắm công, đầu tư công và lựa chọn nhà thầu ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế – xã hội, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về đấu thầu luôn là yêu cầu cấp thiết. Thời gian qua, hệ thống pháp luật đấu thầu tại Việt Nam đã liên tục được rà soát, điều chỉnh nhằm khắc phục những bất cập phát sinh trong thực tiễn và phù hợp với yêu cầu quản lý mới. Đặc biệt, việc sửa đổi Luật Đấu thầu trong những năm gần đây được đánh giá là bước tiến quan trọng nhằm tăng cường tính minh bạch, hiệu quả và linh hoạt trong quá trình lựa chọn nhà thầu. Những sửa đổi này không chỉ tháo gỡ khó khăn cho các chủ đầu tư, bên mời thầu mà còn góp phần thúc đẩy các hoạt động khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong khu vực công.

– Luật Đấu thầu từng bước hoàn thiện sau nhiều lần sửa đổi

Tính đến thời điểm hiện nay, hệ thống pháp luật về đấu thầu đã trải qua một quá trình hoàn thiện đáng kể. Năm 2023, Quốc hội đã thông qua Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, đánh dấu một lần sửa đổi toàn diện đối với khung pháp lý điều chỉnh hoạt động đấu thầu. Đây được xem là bước cải cách quan trọng nhằm cập nhật các quy định phù hợp với bối cảnh mới của nền kinh tế, đặc biệt là yêu cầu đẩy mạnh đấu thầu qua mạng, tăng cường tính công khai, minh bạch và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước.

Sau khi Luật Đấu thầu năm 2023 được ban hành và đi vào thực tiễn, nhiều vấn đề mới tiếp tục phát sinh trong quá trình triển khai. Trên cơ sở đó, Quốc hội và Chính phủ đã tiếp tục rà soát để điều chỉnh, bổ sung nhằm đảm bảo tính khả thi của hệ thống pháp luật. Năm 2024, Luật Đấu thầu được sửa đổi, bổ sung lần thứ nhất theo Luật số 57, chủ yếu dựa trên kết quả rà soát các vướng mắc, khó khăn của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương. Quá trình rà soát này cho thấy nhiều quy định trong thực tiễn vẫn còn chưa phù hợp hoặc chưa theo kịp yêu cầu quản lý mới, đặc biệt trong các lĩnh vực như mua sắm công, cung cấp dịch vụ công, hay các hoạt động khoa học và công nghệ.

Tiếp tục quá trình hoàn thiện, đến năm 2025 Quốc hội đã thông qua Luật số 90/2025/QH15, tiếp tục sửa đổi, bổ sung một số nội dung quan trọng của Luật Đấu thầu. Việc sửa đổi lần này được đánh giá là có tính trọng tâm và tập trung vào những vấn đề lớn của thực tiễn. Theo đó, các nội dung sửa đổi chủ yếu xoay quanh ba định hướng lớn: thứ nhất là thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; thứ hai là điều chỉnh phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật Đấu thầu; và thứ ba là tiếp tục đơn giản hóa quy trình thủ tục nhằm tháo gỡ các vướng mắc trong hoạt động đấu thầu.

Nhìn tổng thể, sau ba lần điều chỉnh lớn trong giai đoạn 2023–2025, Luật Đấu thầu được đánh giá là đã cơ bản tháo gỡ phần lớn các khó khăn, bất cập tồn tại trước đây. Hệ thống pháp luật về đấu thầu hiện nay không chỉ tập trung vào mục tiêu minh bạch hóa hoạt động mua sắm công mà còn hướng đến việc nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước, giảm thiểu các thủ tục hành chính không cần thiết và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các chủ thể tham gia hoạt động đấu thầu.

– Thể chế hóa Nghị quyết 57 và mở rộng phạm vi điều chỉnh của Luật
Một trong những nội dung nổi bật của lần sửa đổi mới nhất là việc thể chế hóa Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đây là một trong những nghị quyết quan trọng, được xem như trụ cột trong chiến lược phát triển của hệ thống chính trị hiện nay. Nghị quyết đặt ra mục tiêu thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ và đổi mới sáng tạo nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh kinh tế số và chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ.
Trên tinh thần đó, Luật Đấu thầu đã được sửa đổi, bổ sung nhiều quy định nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các hoạt động nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo. Trong thực tế, nhiều đề tài nghiên cứu khoa học, đặc biệt là các đề tài cấp bộ, cấp tỉnh hoặc cấp cơ sở, thường có đặc thù riêng về phương thức triển khai, nguồn kinh phí và cơ chế quản lý. Nếu áp dụng đầy đủ quy trình đấu thầu như đối với các hoạt động mua sắm thông thường thì sẽ phát sinh nhiều thủ tục phức tạp, kéo dài thời gian thực hiện và làm giảm tính linh hoạt của các hoạt động nghiên cứu.
Vì vậy, việc sửa đổi Luật Đấu thầu lần này nhằm tạo ra cơ chế linh hoạt hơn cho các nhiệm vụ khoa học và công nghệ. Theo đó, một số trường hợp đặc thù trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học có thể được áp dụng cơ chế lựa chọn nhà thầu linh hoạt hơn, thay vì bắt buộc tuân thủ toàn bộ quy trình đấu thầu như trước đây. Điều này góp phần giảm bớt thủ tục hành chính, đồng thời khuyến khích các tổ chức và cá nhân tham gia vào hoạt động nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.
Bên cạnh việc thể chế hóa Nghị quyết 57, Luật Đấu thầu sửa đổi cũng đã điều chỉnh phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của luật. Đây là nội dung có ý nghĩa quan trọng đối với nhiều đơn vị sự nghiệp công lập, đặc biệt là các bệnh viện, trường học và các đơn vị trực thuộc các bộ, ngành như Bộ Y tế. Trong thời gian trước đây, việc áp dụng Luật Đấu thầu trong các đơn vị sự nghiệp công lập đôi khi gặp nhiều vướng mắc do chưa có sự phân định rõ ràng giữa các loại hình hoạt động mua sắm, đầu tư hay cung cấp dịch vụ công.
Với các quy định mới, phạm vi áp dụng của Luật Đấu thầu đã được làm rõ hơn, giúp các đơn vị sự nghiệp công lập xác định chính xác trường hợp nào phải áp dụng Luật Đấu thầu và trường hợp nào có thể áp dụng cơ chế khác. Điều này không chỉ giúp giảm bớt các vướng mắc về thủ tục mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng nguồn lực trong khu vực công.
Đơn giản hóa thủ tục và bổ sung cơ chế linh hoạt cho hoạt động khoa học công nghệ
Bên cạnh các nội dung mang tính định hướng lớn, quá trình sửa đổi Luật Đấu thầu cũng tập trung vào mục tiêu đơn giản hóa quy trình thủ tục và tháo gỡ các khó khăn phát sinh trong thực tế triển khai. Trong nhiều năm qua, một trong những vấn đề được các bộ, ngành, địa phương, chủ đầu tư và bên mời thầu phản ánh nhiều nhất chính là sự phức tạp của quy trình đấu thầu cũng như sự thiếu linh hoạt trong một số trường hợp đặc thù.
Chính vì vậy, trong quá trình xây dựng và hoàn thiện dự thảo luật sửa đổi, cơ quan soạn thảo đã tổ chức lấy ý kiến rộng rãi từ các bộ, ngành, địa phương, các chủ đầu tư, bên mời thầu cũng như các chuyên gia trong lĩnh vực đấu thầu. Ngoài ra, nhiều ý kiến đóng góp quan trọng cũng được đưa ra trong quá trình thảo luận tại Quốc hội, đặc biệt là tại kỳ họp thứ chín vừa qua. Các ý kiến này đã giúp cơ quan soạn thảo nhận diện rõ hơn những khó khăn trong thực tiễn và từ đó đưa ra các điều chỉnh phù hợp.
Một trong những điểm đáng chú ý là việc sửa đổi Điều 3 của Luật Đấu thầu, quy định về nguyên tắc áp dụng luật. Trong đó, các quy định liên quan đến lĩnh vực khoa học và công nghệ đã được điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn. Cụ thể, đối với các nhiệm vụ khoa học và công nghệ sử dụng cơ chế khoán chi, hoặc các trường hợp mua trực tiếp từ hộ gia đình, nông dân trong lĩnh vực nông – lâm – ngư nghiệp, tổ chức hoặc cá nhân chủ trì thực hiện nhiệm vụ khoa học được quyền tự quyết định việc lựa chọn nhà thầu mà không bắt buộc phải áp dụng toàn bộ quy trình của Luật Đấu thầu.
Quy định này có ý nghĩa rất lớn trong thực tiễn, bởi nhiều đề tài nghiên cứu khoa học thường liên quan trực tiếp đến việc thu thập mẫu, mua nguyên liệu hoặc hợp tác với người dân trong quá trình triển khai nghiên cứu. Nếu áp dụng quy trình đấu thầu đầy đủ thì sẽ mất rất nhiều thời gian và đôi khi không phù hợp với đặc thù của hoạt động nghiên cứu. Việc cho phép chủ nhiệm đề tài hoặc tổ chức chủ trì tự quyết định lựa chọn nhà thầu trong những trường hợp nhất định giúp tăng tính linh hoạt, rút ngắn thời gian triển khai và nâng cao hiệu quả của các nhiệm vụ khoa học.
Nhìn chung, những sửa đổi, bổ sung của Luật Đấu thầu trong giai đoạn gần đây cho thấy nỗ lực của cơ quan lập pháp và cơ quan quản lý trong việc hoàn thiện khung pháp lý về đấu thầu. Không chỉ hướng đến mục tiêu minh bạch và hiệu quả trong quản lý ngân sách nhà nước, các quy định mới còn tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh cải cách thể chế và phát triển kinh tế số, việc hoàn thiện Luật Đấu thầu được kỳ vọng sẽ góp phần quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả đầu tư công, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo động lực cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế.
CÔNG TY TNHH DỊCH VỤ VÀ TƯ VẤN MSC
Website: mscvn.vn
Phone: 0968 724 427
Gmail:dauthauquamang.msc@gmail.com
Tiktok: Mua Sắm Công

Author: admin